دستورالعمل طرح قرآنی«تلاوت» ابلاغ شد/ هر مسجد یک پایگاه قرآنی

فاطمه جلالی خبرنگار پارتیا خبر

به گزارش پایگاه خبری پارتیا خبر از گلستان، متن کامل دستورالعمل طرح قرآنی تلاوت به شرح ذیل است:

مقدمه

فرهنگ‌سازی قرآنی به عنوان یکی از وظایف خطیر و با اهمیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیازمند ابزار و شیوه‌های لازم و کارآمدی است تا از مجرای آنها مقصود حاصل شود. جریان‌سازی فرهنگی قرآنی، به‌مثابه یکی از مؤثرترین شیوه‌ها برای رسیدن به رشد و توسعه کمی و کیفی فعالیت‌های فرهنگی حوزه قرآن و عترت علیهم‌السلام می‌باشد که از جمله راهبردها و اقدامات محوری و اساسی در این راستا به شمار می‌رود. این راهبرد، با کنش به شیوه‌های مختلف حاصل می‌شود که حمایت هدفمند از مساجد فعال در عرصه برگزاری محافل، جلسات قرآنی و کرسی‌های تلاوت، از جمله با اهمیت‌ترین و ریشه‌ای‌ترین اقدامات در این حوزه است. بر همین اساس، مرکز عالی قرآن و عترت علیهم‌السلام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مطابق با وظایف قانونی ذاتی خود، قصد دارد ضمن حمایت، انسجام و گسترش فعالیت‌ها و رویدادهای مختلف، زمینه انس بیشتر آحاد جامعه با قرآن و نیز تحقق مؤلفه‌های مقاومت فرهنگی را فراهم آورد. از این رو تبدیل مساجد فعال قرآنی به یک پایگاه قرآنی را در قالب اجرای این طرح (۱۴۰۴)، از برنامه‌های قرآنی یکپارچه و پشتیبان در گستره ملی اعلام می‌دارد. برگزاری کرسی‌های تلاوت، محافل و جلسات قرآنی، منطبق بر مفاد این دستورالعمل، حمایت به عمل می‌آید.

ماده ۱. تعاریف

کرسی تلاوت: محفل قرآنی ثابت و مستمر که در آن مردم به استماع تلاوت زنده قاریان قرآن می‌پردازند.

جلسه قرآن: جمعی مردمی که به شکل مستمر و به صورت ثابت یا گردشی در مساجد یا اماکن مذهبی تشکیل شده و در آن شرکت‌کنندگان زیر نظر مربی یا استاد قرآن به فراگیری یکی از رشته‌های قرآنی می‌پردازند.

محفل قرآن: رویدادی قرآنی که با هدایت، حمایت یا نظارت یکی از مؤسسات قرآنی یا مسجد محوری محل، با حضور مردم و با محوریت تلاوت قرآن برگزار می‌شود.

پایگاه قرآنی: مکانی که بخشی از ساختمان، برنامه و نیروهای فعال خود را برای برگزاری امور مختلف قرآنی نظیر فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی، تبلیغی و ترویجی و یا مدیریتی با هدف توسعه فرهنگ قرآنی اختصاص داده باشد. در این شیوه، نام مسجد به عنوان یک پایگاه قرآنی شناخته می‌شود.

مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت: شخصیت حقوقی که با مجوز هیأت رسیدگی به امور مؤسسات فرهنگی قرآن و عترت توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی تأسیس شده و در راستای فرهنگ‌سازی قرآنی در زمینه‌های آموزشی، مطالعاتی، فرهنگی هنری و رسانه‌ای فعالیت می‌کند.

خادم قرآن: فعال قرآنی پیشکسوتی که در سطح ملی بر اساس ضوابط و قوانین بالادستی از سوی عالی‌ترین مقام اجرایی کشور مورد تقدیر قرار گرفته است.

استاد قرآن: فردی که در یکی از زمینه‌های حفظ، قرائت و تدریس قرآن تخصص داشته باشد.

برنامه جزءخوانی: جلسه قرائت قرآن که در دوره زمانی مشخص برگزار شده و در آن اجرای قرآن کریم در حضور جمع قرائت می‌شود.

ماده ۲. اهداف:

۱. تحقق منویات رهبر معظم انقلاب مدظله‌العالی در حوزه انس و ارتباط با قرآن به‌ویژه تبدیل مساجد به پایگاه‌های قرآنی.

۲. تحقق فرهنگ‌سازی قرآنی در جامعه از مجرای جریان‌سازی اقدامات ملی در پرتو اهداف و رویکردهای قانون برنامه هفتم پیشرفت و سایر اسناد بالادستی این حوزه.
۳. کشف استعدادها، امین و فعالان قرآنی مساجد، تقویت آنان به‌عنوان سرمایه‌های انسانی فعال در حوزه فعالیت‌های قرآنی از طریق پشتیبانی از برگزاری فعالیت‌های تبلیغی و ترویجی قرآنی مسجد‌محور.

ماده ۳. سیاست‌ها و رویکردها:

۱. بهره‌گیری هدفمند و حداکثری از ظرفیت مساجد به‌عنوان اصلی‌ترین و مهم‌ترین پایگاه‌های قرآنی در کشور.
۲. اولویت‌دهی به طرح‌ها و برنامه‌های نوآورانه، خلاقانه، جذاب و مخاطب‌پسند در اجرای کرسی‌های تلاوت.
۳. افزایش بهره‌وری و حداکثری شدن منابع و اعتبارات از طریق هم‌افزایی و هم‌پوشانی شیوه‌های حمایتی.
۴. توجه به نشر حداکثری، عدالت‌محور و فراگیرسازی دسترسی آسان عموم به برنامه‌ها و فعالیت‌های قرآنی از طریق توجه به محوریت مساجد محلات و مؤسسات قرآنی مردمی با برگزاری کرسی‌های تلاوت و جلسات قرآن هفتگی و جزءخوانی.
۵. تقویت تعاملات و هم‌افزایی فی‌مابین مؤسسات قرآن و عترت و فعالان و نخبگان قرآنی با مساجد.

ماده ۴. راهبردها:

۱. برنامه‌ریزی برای جریان‌سازی و زمینه‌سازی مواجهه و رجوع عموم مردم به مفاهیم قرآنی و تبدیل آنها به باورهای مشترک برای همگان.
۲. تقویت و رشد حلقه‌های میانی و مؤثر فعالان قرآنی و شبکه‌سازی آنها به‌عنوان گروه‌های مرجع اجتماعی در مسیر آموزش، تبلیغ قرآن کریم و پیشبرد فعالیت‌های قرآنی.
۳. بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود به‌ویژه مساجد و اماکن مذهبی و بخش‌های مردمی در راستای هدایت معنوی جامعه.

ماده ۵. ارکان اجرایی:

به‌منظور هماهنگی و هم‌افزایی میان متولیان و مشارکت‌کنندگان در اجرای این طرح، ارکان اجرایی طرح به شرح زیر مشخص می‌شود:

۱. ستاد مرکزی
۲. کارگروه‌های اجرایی استانی

ستاد مرکزی:
به‌منظور برنامه‌ریزی و تبیین سازوکار اجرایی و کار لازم عملیاتی و اعمال حمایت‌های مادی و معنوی از برنامه‌های قرآنی فوق‌الذکر در مساجد، ستاد مرکزی با ترکیب زیر تشکیل می‌شود:

۱. مدیرکل دفتر تبلیغ و ترویج فعالیت‌های قرآنی مرکز عالی قرآن و عترت (رئیس ستاد)
۲. معاون دفتر تبلیغ و ترویج (دبیر ستاد)
۳. نمایندگان اداره کل مرکز عالی قرآن و عترت (در سطح معاون مدیرکل)
۴. نماینده ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد (در سطح معاون ستاد)
۵. مشاور تبلیغ و ترویج مرکز عالی قرآن و عترت
۶. مشاور اجرایی مرکز عالی قرآن و عترت

۷. نماینده مرکز رسیدگی به امور مساجد کشور
۸. رئیس گروه محافل و مسابقات معاونت قرآن و عترت
۹. یک نفر کارشناس و صاحب‌نظر حقیقی قرآن به انتخاب رئیس ستاد

تبصره ۱: صدور احکام اعضای شورا توسط معاون وزیر و رئیس مرکز عالی قرآن و عترت انجام می‌گیرد.
تبصره ۲: جلسات ستاد مرکزی با حضور اکثریت مطلق (دوسوم) اعضا تشکیل می‌شود.

وظایف ستاد مرکزی

۱. بررسی و انتخاب مساجد مجری بر اساس شاخص‌های مصوب و اعلام‌شده در ماده ۸.
۲. تدوین محتوای محافل قرآنی و ابلاغ به استان‌ها.

۳. نظارت بر حسن اجرای طرح و ارزیابی مجریان و تهیه گزارش‌های توصیفی و مستمر از میزان اجرای طرح و ارسال به شورای مدیران معاونت و سایر مراجع ذی‌صلاح.

تبصره ۳: مصوبات ستاد مرکزی پس از تأیید توسط معاون وزیر و رئیس مرکز عالی قرآن و عترت به منظور اجرا ابلاغ می‌شود.

کارگروه‌های اجرایی استان

در راستای اجرای دقیق طرح و نیز ایجاد وحدت در امور اجرای کارگروه‌های استانی، متشکل از مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، دبیر این کارگروه‌ها با پیشنهاد معاون قرآن و عترت استان و تأیید مدیرکل استان تعیین می‌شود. این کارگروه‌ها وظیفه اجرای طرح، انتخاب مساجد، ارسال گزارش به ستاد مرکزی و پیگیری انجام مصوبات ستاد مرکزی را بر عهده خواهند داشت. عضویت نمایندگان دستگاه‌های فعال در حوزه قرآن و مسجد نظیر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد استان در این کارگروه بلامانع است.

کارگروه استان لازم است گزارش‌های مرتبط با برنامه‌های زمانی مشخص و اعلامی (توسط ستاد مرکزی) را حسب مورد تنظیم و ارسال نماید.

ماده ۶. فرآیندهای اجرایی

۱. فهرست مساجد با همکاری نهادهای فعال در امور مساجد استان طبق این دستورالعمل در کارگروه اجرایی استان جمع‌آوری و آماده‌سازی شده، به همراه تاریخ‌های برگزاری محافل در استان‌ها به ستاد مرکزی ارسال می‌شود.
۲. در قالب اجرای طرح، جلسات برآورد اعتبارات طرح که در استان تعیین و پیشنهاد شده، بر اساس توافقات استانی و پس از تأیید ستاد مرکزی تأمین خواهد شد. بدیهی است بخشی از اعتبارات می‌بایست از محل مشارکت نهادهای فرهنگی استانی و کمک‌های مردمی تأمین شود.
۳. مساجد منتخب بر اساس شیوه‌نامه ابلاغی ستاد مرکزی، گزارش عملکرد خود را انجام و پس از ارائه گزارش و تأیید آن از سوی کارگروه استانی، هزینه‌ها توسط ستاد مرکزی پرداخت خواهد شد.

تبصره ۴: برگزاری کرسی‌های تلاوت بر اساس موضوع لازم است مطابق منویات مقام معظم رهبری مدظله‌العالی، طبق مدل مسجد کرامت (بیان تفسیر و توضیح آیات توسط مبلغ و تلاوت قرآن توسط قاری) برگزار شود.

تبصره ۵: لازم است برای سهولت در پیشبرد برنامه‌ها، برای هر مسجد یک رابط انتخاب شود. رابطین باید با مسئول کارگروه اجرایی استان در ارتباط و هماهنگی باشند.

تبصره ۶: بازه زمانی اجرای طرح از مهرماه لغایت اسفندماه ۱۴۰۴ است. انتخاب تاریخ برگزاری محافل قرآنی و یا کرسی‌های تلاوت در مساجد منتخب، بر عهده کارگروه اجرایی استان است. ایام موالید ائمه اطهار علیهم‌السلام و یا یکی از مناسبت‌های ملی دارای اولویت هستند.

تبصره ۷- در انتخاب مساجد تأکید می‌شود که امکانات سرزمینی و ظرفیت‌شناسی متوازن باشد و از هر شهرستان، یک مسجد انتخاب شود.

تبصره ۸- نظارت بر اجرای مراسم قرآنی در شهرستان‌ها بر عهده اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی همان شهرستان است.

تبصره ۹- در برنامه‌ریزی برنامه قرآنی مساجد منتخب، بایستی به مخاطبان و نیازها، تنوع اقشار اجتماعی توجه شود؛ مثلاً محفل قرآنی ویژه کودکان و نوجوانان (پسرانه و دخترانه)، محفل قرآنی ویژه دختران و مادران با حضور بانوان، محفل قرآنی ویژه کارگران و معلمان و …

تبصره ۱۰- در محافل و کرسی‌های تلاوت، متناسب با مخاطب، با تصمیم کارگروه اجرایی، می‌توان برنامه‌های متنوع قرآنی نظیر: تلاوت قاریان نوجوان، گروه مدیحه‌سرایی یا سرود، خاطره‌گویی پیشکسوتان قرآنی، بیان مسائل قرآنی توسط امام جماعت مسجد منتخب، اجرای مسابقه قرآنی برای حضار به‌ویژه برای کودکان و نوجوانان و یا هر برنامه جذاب و نوآورانه در نظر گرفته شود.

تبصره ۱۱- حداقل یک محفل در سطح منطقه‌ای و ملی در مرکز استان برنامه‌ریزی شود و پوشش رسانه‌ای گسترده شود.

ماده ۵- اولویت‌های حمایتی

حمایت‌های ستاد مرکزی از اجرای کرسی‌های تلاوت و محافل قرآنی حداقل در یکی از موارد محوری ذیل خواهد بود:

۱) توسعه، تقویت و ارتقای کیفیت محافل قرآنی و کرسی‌های تلاوت مساجد بزرگ مرکز استان و شهرستان‌هایی که مسبوق به سابقه اجرای برنامه‌های قرآنی هستند (حداقل فصلی یک بار برگزاری محفل و یا کرسی تلاوت).

۲) راه‌اندازی محافل قرآنی و کرسی‌های تلاوت در سایر مساجد مرکز استان و شهرستان‌ها و مناطقی که مسبوق به سابقه اجرا نبوده‌اند (حداقل دوبار در سال و یا فصلی یک کرسی تلاوت).

۳) تقویت جلسات قرآنی اساتید و خادمان قرآنی که به‌صورت هفتگی و مداوم در مساجد منتخب و یا مؤسسات فرهنگی قرآن و عترت (علیهم‌السلام) برگزار می‌شود.

۴) تقویت و ارتقای کیفیت محافل جزءخوانی قرآن مساجد منتخب در ماه مبارک رمضان.

ماده ۸- شاخص‌های انتخاب مساجد مجری طرح

مساجد منتخب باید دارای حداقل یکی از شاخص‌های زیر باشند:

۱) مسجد جامع یا مسجد محوری شهرستان باشد.

۲) دارای حداقل یک تشکل فعال در مسجد اعم از کانون فرهنگی و هنری، مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت (علیهم‌السلام) و یا پایگاه قرآنی بسیج باشد.

۳) دارای فعالیت‌های ترویجی و تبلیغی برای نوجوانان، کودکان و خانواده‌ها در بخش آقایان و بانوان باشد.

۴) دارای جلسه قرآنی هفتگی به‌صورت یکی از اساتید مطرح استان و شهرستان و یا قاریان ممتاز قرآن کریم باشد.

۵) مسجد حداقل از فضای مناسب (فضای آموزشی و …) برخوردار باشد.

۶) امام جماعت، هیئت‌امنای مسجد، کانون، پایگاه قرآن در اجرای طرح هماهنگ و همراه باشند.

ماده ۹- رسیدگی به تخلفات و شکایات:

نظارت بر حسن اجرای این دستورالعمل و اجرای شایسته مفاد آن با اتخاذ شیوه‌های لازم و سازوکارهای نظارتی مرتبط توسط ستاد مرکزی انجام می‌شود. انتقادات و شکایات واصله، نخست در کارگروه اجرایی استان بررسی و نتیجه برای اتخاذ تصمیم نهایی به ستاد مرکزی ارجاع می‌شود.

ماده ۱۰- این دستورالعمل مشتمل بر ۱۰ ماده و ۱۱ تبصره، تصویب معاون وزیر و رئیس مرکز امور قرآنی و عترت تأیید و برای اجرا ابلاغ شد.